Wie voor opdrachtgevers werkt, krijgt vragen over de keuring van arbeidsmiddelen van drie kanten: van VCA, van verzekeraars en van de opdrachtgever zelf. Wat er feitelijk wordt gevraagd, is meestal een aantoonbare keuring door een deskundige, minstens jaarlijks en met een register. Een SCIOS Scope 9-certificaat is daarbij zelden een harde eis. De wet vraagt het niet, VCA vraagt het niet en een polisclausule die Scope 9 voorschrijft, is in openbare bronnen niet gevonden. Dit artikel zet op een rij wie wat vraagt (stand augustus 2026).
Wat de wet vraagt
De basis is art. 7.4a Arbobesluit. Een arbeidsmiddel dat aan verslechtering onderhevig is, wordt gekeurd "zo dikwijls dit ter waarborging van de goede staat noodzakelijk is", door een deskundige. De schriftelijke bewijsstukken liggen op de arbeidsplaats. De wet noemt geen interval, geen norm en geen certificaat. NEN 3140 is de gangbare methode; SCIOS Scope 9 is een vrijwillige certificatie bovenop die methode. Meer daarover leest u in wat de wet echt eist.
Wat VCA vraagt
Sinds 1 juli 2026 geldt VCA 2026/6.1. Vraag 9.2 eist dat arbeidsmiddelen en PBM periodiek worden gekeurd. De belangrijkste eisen:
- een inventarisatie van periodiek te keuren arbeidsmiddelen en PBM;
- keuringseisen die zijn vastgelegd;
- keuringen "tenminste eenmaal per jaar", met motivering van afwijkingen;
- deskundige keurders;
- een register van keuringen en een procedure voor borging;
- een keuringsvervaldatum die de gebruiker direct kan zien.
In deze eisen staat geen SCIOS-certificaat. VCA vraagt om deskundige keurders. Een eigen, aangewezen en bekwame medewerker kan daaraan voldoen, net als een extern keurbedrijf. Wat er per 1 juli is veranderd, leest u in de update over VCA 2026/6.1.
Gereedschap van zzp'ers en onderaannemers
VCA kijkt ook naar wie u inhuurt. Volgens VCA 2026/6.1 moeten "Arbeidsmiddelen en PBM van de zzp'er … gekeurd zijn conform de VCA-eisen" als een VCA-bedrijf een zzp'er inzet. In de wet ligt dat genuanceerder. Art. 7.4a geldt voor zelfstandigen als zij tegelijk met andere opdrachtnemers op een arbeidsplaats werken, en op de bouwplaats gelden voor hen alle artikelen van hoofdstuk 7 (art. 9.5 Arbobesluit). Vakblad De Hovenier wijst erop dat zzp'ers zonder personeel buiten bepaalde arbobepalingen vallen, maar hun gereedschap vaak toch laten keuren.
Voor de opdrachtgever betekent dit: neem de keuringseis op in uw inkoopvoorwaarden en vraag het bewijs vooraf op. Een keurbedrijf beweert online dat de hoofdaannemer aansprakelijk is voor de machines van onderaannemers en zzp'ers. Die bewering is niet met een bron onderbouwd; laat u daarover juridisch adviseren als het speelt.
Wat verzekeraars vragen
Hier is het beeld minder scherp dan vaak wordt gesuggereerd.
- Avéro Achmea schrijft in het algemeen dat een periodieke keuring van installaties, apparaten en zonnestroominstallaties "vaak verplicht vanuit uw bedrijfsverzekering" is, en dat verzekeraars "om een SCIOS-inspectie door een gecertificeerd bedrijf" vragen. Over Scope 9 zelf: die "is niet wettelijk verplicht"; verzekeraars hechten er belang aan "of stellen dit zelfs als voorwaarde". Een concrete polisvoorwaarde noemt Avéro niet. Voor de frequentie: "Meestal volstaat 1 keer per jaar."
- Interpolis biedt Scope 9 aan als eigen product, met de belofte dat u daarmee voldoet aan NEN 3140 en de Arbowet. Een polisverplichting noemt Interpolis voor Scope 9 niet; voor Scope 10 (brandrisico) wel.
- Opleider V-KAM meldt dat verzekeraars "steeds vaker" kijken naar een aanwijsbrief en de implementatie van NEN 3140 in het veiligheidshandboek.
Sommige keurbedrijven en informatiesites stellen dat verzekeraars "vrijwel altijd" weigeren uit te keren als gereedschap niet NEN 3140-gekeurd is. Een polistekst die dat onderbouwt, is niet gevonden. Een publicatie van het Verbond van Verzekeraars waarin Scope 9 wordt geëist, is evenmin gevonden. Wilt u zekerheid, lees dan de voorwaarden van uw eigen polis of vraag het na bij uw verzekeraar. De standaard brandeis van verzekeraars is in de bekende bronnen Scope 10, niet Scope 9; zie het verschil tussen Scope 9 en Scope 10.
Verantwoordelijkheid blijft bij de werkgever
Een veelgehoord misverstand is dat u met uitbesteden ook de verantwoordelijkheid uitbesteedt. Bouwend Nederland is daar stellig over: "Een werkgever blijft verantwoordelijk voor de arbeidsmiddelen die beschikbaar worden gesteld ook al wordt het inspecteren uitbesteed." Vakblad De Hovenier suggereerde eens het tegendeel voor keuringen onder het VA-keur-keurmerk. Die lezing botst met de systematiek van de Arbowet, waarin de werkgever de zorgplicht draagt.
Wanneer kiest u wél voor Scope 9?
Een SCIOS Scope 9-inspectie is zinvol als een opdrachtgever of verzekeraar er uitdrukkelijk om vraagt, of als u extern geborgd bewijs wilt. SCIOS certificeert bedrijven, geen personen. Een gecertificeerd bedrijf heeft een kwaliteitssysteem volgens NEN-EN-ISO 9001, krijgt jaarlijks een audit door een geaccrediteerde certificatie-instelling en werkt met inspecteurs die een SCIOS-examen hebben gehaald. Alleen zo'n bedrijf mag een keuring "Scope 9" noemen. Controleer dat in het SCIOS-register voordat u een opdracht geeft. Inspectiebedrijven per provincie vindt u bij inspectiebedrijven.
Praktische checklist
- Vraag door: eist uw opdrachtgever "Scope 9", of bedoelt hij een NEN 3140-keuring door een deskundige? Dat scheelt in kosten en planning.
- Houd uw register op orde: inventarisatie, keuringsdatum, volgende datum, methode en resultaat.
- Maak de vervaldatum zichtbaar op het arbeidsmiddel.
- Leg de termijn vast en onderbouw afwijkingen van jaarlijks keuren.
- Regel het bij inhuur: keuringsbewijs van zzp'ers en onderaannemers vooraf opvragen.
Meer over de bouwpraktijk leest u bij Scope 9 in de bouw.