Hoe vaak u elektrisch gereedschap moet keuren, staat niet in de wet. Art. 7.4a Arbobesluit zegt alleen: "zo dikwijls dit ter waarborging van de goede staat noodzakelijk is". NEN 3140 geeft een methode om die termijn te bepalen. U beantwoordt vier vragen, over gebruik, gebruiker, omgeving en kans op beschadiging. Elk antwoord levert een wegingsfactor op. De som bepaalt de termijn: een hogere som staat voor meer risico en dus voor een kortere termijn. Volgens een tabel van Bouwend Nederland hoort bij een som van 40 een termijn van één jaar. De exacte weegpunten verschillen per bron; gebruik voor uw eigen onderbouwing de norm zelf. Dit artikel legt uit hoe de methode werkt en waar u op moet letten (stand februari 2026).
Het wettelijke vertrekpunt
De werkgever bepaalt de keuringsfrequentie zelf. Arboportaal schrijft dat die afhangt van "het soort arbeidsmiddel en de intensiteit van het gebruik ervan", en dat volgens de toelichting op het Arbobesluit "één keer per jaar keuren een veilige ondergrens is". Arboportaal raadt aan de RI&E erbij te betrekken. De NEN 3140-wegingsmethode is een manier om die keuze te onderbouwen. Meer over de wettelijke plicht leest u in wat de wet echt eist.
De vier vragen
Bouwend Nederland geeft de methode in een publicatie uit 2014 over tijdelijke elektrische installaties op bouwterreinen, in het hoofdstuk over elektrische arbeidsmiddelen (tabel "Minimale inspectiefrequentie elektrische arbeidsmiddelen"), op basis van NEN 3140:2011. Het is een weergave door een brancheorganisatie, niet de normtekst zelf:
| Vraag | Antwoord | Wegingsfactor |
|---|---|---|
| Gebruik | regelmatig tot vaak | 10 |
| zelden (minder dan 5 keer per jaar) | 4 | |
| Gebruiker | uitsluitend elektrotechnisch deskundigen | 4 |
| niet uitsluitend deskundigen | 10 | |
| Omgeving | niet industrieel, schoon, droog | 2 |
| niet eenduidig | 10 | |
| zware industrie, bouwplaats | 15 | |
| Kans op beschadiging | bijzonder klein (kantoor) | 2 |
| klein maar reëel (servicewagen, kleine werkplaats) | 10 | |
| groot (bouwplaats) | 15 |
U telt de vier factoren op en leest de termijn af in een grafiek van de norm. Op de horizontale as staat de som, op de verticale as de tijd in jaren, met een schaal van 0 tot 7 jaar. Bouwend Nederland geeft één ijkpunt: "Bij een som van 40 hoort bijvoorbeeld een termijn van één jaar." De volledige grafiek is niet als tekst beschikbaar. Voor de exacte termijn bij andere sommen hebt u de norm zelf nodig.
Twee indicatieve rekenvoorbeelden
De voorbeelden hieronder gebruiken de weegpunten van Bouwend Nederland. Ze laten zien hoe de methode werkt; ze zijn geen vaste regel uit de actuele norm (NEN 3140+A3:2019) en geen vaste termijn voor uw situatie.
Boormachine op de bouwplaats. Regelmatig gebruik (10), gebruikt door niet uitsluitend deskundigen (10), bouwplaats als omgeving (15) en een grote kans op beschadiging (15). De som is 10 + 10 + 15 + 15 = 50, de hoogste score in deze tabel. Dat ligt boven het ijkpunt van 40, dus volgens de methode komt de termijn uit op korter dan een jaar. Hoeveel korter, leest u af in de grafiek van de norm. De bouwplaats krijgt voor omgeving en beschadigingskans de hoogste weging. Daardoor komen bouwgereedschap en bouwkasten bijna altijd op een kortere termijn uit.
Printer op kantoor. Regelmatig gebruik (10), niet uitsluitend deskundigen (10), een schone, droge omgeving (2) en een bijzonder kleine kans op beschadiging (2). De som is 10 + 10 + 2 + 2 = 24. Dat ligt ruim onder 40, dus volgens de methode komt de termijn uit op langer dan een jaar. Hoeveel langer, leest u af in de grafiek. Met de weegpunten van V-KAM (zie hieronder) komt de printer op 20 uit en blijft de boormachine op 50.
Let op: bronnen gebruiken andere getallen
Niet elke bron geeft dezelfde weegpunten. Opleider V-KAM gebruikt in een e-book dezelfde vier vragen, maar met andere punten: 10 of 0 voor gebruik, 0 of 10 voor de gebruiker, 0, 10 of 15 voor omgeving en voor beschadigingskans. De som loopt dan van 0 tot 50. Mogelijk komt het verschil door een andere editie van de norm (2011 tegenover +A3:2019). Gebruik dus altijd de tabel en de grafiek uit de editie waarmee u werkt, en vermeld die editie in uw onderbouwing.
De Nederlandse Arbeidsinspectie schrijft dat NEN 3140:2011 een informatieve methodiek voor de frequentie bevat in de bijlagen I en K. Volgens V-KAM staat de termijn voor arbeidsmiddelen in bijlage K en die voor installaties in bijlage I. Een forumbericht noemt een andere bijlage. Controleer de bijlage in uw eigen exemplaar van de norm.
Tussentijds keuren blijft nodig
De berekende termijn is geen vrijbrief. Volgens Bouwend Nederland moet u ook tussentijds inspecteren:
- als er beschadigingen zichtbaar zijn;
- als er "iets abnormaals" mee is gebeurd, zoals vallen, overrijden, nat worden of blikseminslag;
- volgens de termijn uit de gebruiksaanwijzing.
Ook de wet eist een extra keuring na uitzonderlijke gebeurtenissen, waaronder ongevallen, wijzigingen en "langdurige buitengebruikstelling" (art. 7.4a lid 4). Gereedschap dat lang in de opslag heeft gelegen, keurt u dus voordat het weer in gebruik gaat.
Wat hanteren anderen?
De uitkomst van de methode verschilt per situatie. Dat zie je terug in wat bronnen noemen:
- Avéro Achmea: "Meestal volstaat 1 keer per jaar."
- Interpolis (Scope 9-productpagina): na 3 tot 5 jaar een nieuwe keuring.
- SOCOTEC en een gemeentelijke RI&E: van jaarlijks tot eens in de zeven jaar.
- Vakblad De Hovenier: van één tot vijf jaar.
- Nieuwhuis Opleidingen: jaarlijks is gangbaar; kantoorapparatuur "maar eens in de 4 jaar".
In VCA-omgevingen is jaarlijks keuren de norm. Bouwend Nederland meldde al dat VCA-bedrijven worden getoetst op "de aantoonbaarheid van de jaarlijkse controle van elektrisch handgereedschap". Een vaak geciteerde reeks als "bouwplaats 3 tot 6 maanden, werkplaats 6 tot 12 maanden, kantoor 1 tot 4 jaar" is in geen betrouwbare Nederlandse bron teruggevonden. Gebruik die niet als norm. Meer over termijnen per situatie leest u bij hoe vaak keuren.
Wie legt de termijn vast?
Volgens Bouwend Nederland wijst de werkgever volgens NEN 3140 een installatieverantwoordelijke aan voor de elektrische arbeidsmiddelen. Die stelt een plan op met onder meer de inspectietermijn. V-KAM schrijft dat de installatieverantwoordelijke "schriftelijk én onderbouwd de keuringstermijn, keuringsmethode en de te gebruiken meetapparatuur" vastlegt.
Praktisch betekent dit:
- Groepeer uw arbeidsmiddelen naar gebruik en omgeving, bijvoorbeeld kantoor, werkplaats en bouwplaats.
- Bereken per groep de som en lees de termijn af.
- Leg vast welke editie van de norm u gebruikte, welke factoren u koos en waarom.
- Neem de volgende keuringsdatum op in uw register.
Zo kunt u bij een inspectie laten zien hoe u tot uw termijn kwam. Hoe u de volgende keuring inplant, leest u bij volgende keuring plannen. Specifiek voor de bouw: zie Scope 9 in de bouw.