Een hijskraan met een bedrijfslast van 2 ton of meer moet ten minste eenmaal per 12 maanden worden gekeurd door een deskundige. Mobiele kranen en torenkranen vanaf 10 tonmeter krijgen daarnaast minstens elke 24 maanden een keuring door een aangewezen instelling. Die regels staan niet in het Arbobesluit, maar in artikel 6d van het Warenwetbesluit machines. Per 20 januari 2027 verhuizen ze naar het Warenwetbesluit machines 2026, met dezelfde termijnen.
Wat zegt de wet?
Artikel 6d lid 1 Warenwetbesluit machines luidt: "Een hijskraan met een bedrijfslast die gelijk is aan of hoger is dan twee ton wordt ten minste eenmaal per 12 maanden gekeurd. In aanvulling daarop wordt een mobiele kraan of torenkraan, die behoort tot een bij ministeriële regeling omschreven categorie, ten hoogste 24 maanden na de eerste ingebruikneming en vervolgens telkens na verloop van ten hoogste vierentwintig maanden gekeurd."
- Uitstel (lid 2): de keuring mag maximaal een maand later plaatsvinden "uit oogpunt van bedrijfsvoering".
- Wie keurt (lid 3): de jaarlijkse keuring doet een "deskundige natuurlijke persoon, rechtspersoon of instelling". De tweejaarlijkse keuring gebeurt "door een aangewezen instelling".
- Certificaat (art. 6e): na goedkeuring volgt een certificaat van goedkeuring met keuringsdatum en identificatie van de kraan.
- Kraanboek (art. 6f): het certificaat of een afschrift bevindt zich "in de nabijheid van de hijskraan", samen met een kraanboek met de keuringsresultaten.
Voor deze kranen geldt de algemene periodieke keuring van artikel 7.4a lid 3 Arbobesluit niet (lid 11 onder c).
Welke kranen krijgen de tweejaarlijkse keuring?
Volgens de aanwijzing in de Staatscourant (2025, 19142) gaat het om:
- Mobiele kranen: hijskranen voor haakbedrijf op rupsen of banden met een bedrijfslastmoment van minstens 10 tonmeter. Op voertuigen gemonteerde laadkranen die alleen voor de eigen laadbak dienen, zijn uitgezonderd.
- Torenkranen: torenvormige hijskranen, vast of verrijdbaar op rails, met een bedrijfslastmoment van minstens 10 tonmeter.
Volgens TCVT vallen ook verreikers, grondverzetmachines en autolaadkranen onder de mobiele kranen "als zij ingericht zijn als hijskraan". De keuring verloopt volgens het TCVT-schema W3-01. Bij goedkeuring volgen een certificaat van goedkeuring en een TCVT-sticker.
Takels en bovenloopkranen
Het Warenwetbesluit machines verstaat onder een hijskraan een "hijswerktuig, dat is ingericht en bestemd voor het verplaatsen van vrij-hangende lasten door middel van mechanische aandrijving". Een bovenloopkraan of gemotoriseerde takel kan daaronder vallen; dan geldt vanaf 2 ton bedrijfslast de jaarlijkse keuring van artikel 6d (zo past BMWT het ook toe). Onder 2 ton geldt volgens TCVT "als regel" een jaarlijkse keuring door een deskundige op grond van het Arbobesluit. Een handbediende takel valt naar de letter niet onder de definitie; dan geldt artikel 7.4a. Vraag bij twijfel na bij uw keurende instantie. Branchevereniging BMWT noemt beproeven "geen wettelijke vereiste", maar adviseert het onder meer bij nieuwlevering en na een uitzonderlijke gebeurtenis. Voor kettingen en stroppen zie hijs- en hefgereedschap.
De kraanmachinist
Op een bouwplaats geldt: een torenkraan, mobiele kraan of funderingsmachine uit een omschreven categorie "mag slechts worden bediend door een persoon die is geregistreerd in het Register kraanmachinisten" (art. 7.32 Arbobesluit, onderdeel van de aanvullende voorschriften voor bouwplaatsen). Het bewijs van registratie is op de arbeidsplaats aanwezig. Sinds 1 januari 2020 loopt dit via TCVT-RA.
Wijziging per 20 januari 2027
Op 20 januari 2027 wordt het Warenwetbesluit machines ingetrokken. De kraankeuring staat dan in artikel 14 van het Warenwetbesluit machines 2026 ("Keuring van hijskranen"), met dezelfde termijnen van 12 en 24 maanden, dezelfde grens van 2 ton en dezelfde definitie van hijskraan. De tweejaarlijkse keuring gebeurt daar "door een NL-conformiteitsbeoordelingsinstantie". De artikelen 15 tot en met 17 regelen het certificaat, de weigering of intrekking daarvan en de documenten bij de kraan. Ook de verwijzing in artikel 7.4a Arbobesluit wordt aangepast. De tekst van het nieuwe besluit is gepubliceerd maar nog niet in werking (stand oktober 2026). Op dezelfde datum gaat de Europese Machineverordening gelden.
Elektrische delen
De kraankeuring is een integrale veiligheidskeuring volgens het eigen schema. Of de elektrische uitrusting daarin volledig wordt meegenomen, kunt u het beste navragen bij de keurende instelling. Losse elektrische arbeidsmiddelen op de bouwplaats worden in de praktijk apart gekeurd volgens NEN 3140, bijvoorbeeld via een Scope 9-inspectie.
Keuring laten uitvoeren
Voor de tweejaarlijkse keuring van mobiele kranen en torenkranen moet u een aangewezen instelling inschakelen; TCVT publiceert welke instanties dat zijn. Voor de jaarlijkse keuring kiest u een deskundige met ervaring met uw type kraan. Controleer dat het certificaat en het bijgewerkte kraanboek bij de kraan aanwezig zijn.